Czas czytania: 4 min.
Temat praktyczny, aktualny i interesujący dla wielu posiadaczy drukarek 3D. Coraz więcej osób wykorzystuje druk 3D do produkcji przedmiotów mających kontakt z żywnością takich jak kubki, łyżki, pojemniki i foremki. Czy to bezpieczne? Co i kto decyduje o tym, że wydrukowany przedmiot może być używany z jedzeniem? Sprawdzamy.
Artykuł powstał we współpracy z autorem zewnętrznym i jest publikowany gościnnie poza naszym standardowym procesem redakcyjnym. Traktuj go jako materiał uzupełniający.
Druk 3D - FDA i BPA Free
FDA (Food and Drug Administration) to amerykańska agencja rządowa odpowiedzialna za kontrolę i nadzór nad bezpieczeństwem żywności, leków oraz wyrobów medycznych. Certyfikat FDA dla materiałów do kontaktu z żywnością oznacza, że spełniają one określone standardy bezpieczeństwa i są dopuszczone do użytku w produktach mających styczność z jedzeniem. BPA Free oznacza, że dany produkt lub materiał nie zawiera bisfenolu A (BPA) – związku chemicznego używanego w produkcji tworzyw sztucznych, który wpływa na zdrowie, a zwłaszcza hormonalny system organizmu. Materiały oznaczone jako BPA Free są uważane za bezpieczniejsze do kontaktu z żywnością. Zatem kolejne pytanie brzmi: czy drukując w Polsce dotyczy mnie FDA? Nie bezpośrednio. FDA to amerykańska agencja i jej certyfikaty obowiązują głównie na rynku USA. W Polsce i całej Unii Europejskiej kluczowe są regulacje UE, zwłaszcza rozporządzenie nr 1935/2004 dotyczące materiałów mających kontakt z żywnością. Posiadanie certyfikatu FDA przez filament lub produkt może być jednak dodatkowym atutem i oznaką wysokiej jakości, szczególnie jeśli materiał jest też sprzedawany na rynku globalnym.
Druk 3D a prawo UE
Bezpieczeństwo żywności i prawo Unii Europejskiej naturalnie mają ze sobą wiele wspólnego. Przedmioty mające kontakt z jedzeniem muszą spełniać wymogi rozporządzenia UE nr 1935/2004, które definiuje normy dla materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Oznacza to, że tak filament, jak i cały proces druku powinny gwarantować, że gotowy przedmiot nie będzie zanieczyszczał ani wpływał negatywnie na jakość jedzenia. UE zmienia swoje przepisy dotyczące wzorów, aby sprostać wyzwaniom i możliwościom tempa rozwoju druku 3D. Najważniejsze zmiany obejmują wzmocnienie ochrony wzorów, aby objąć tworzenie, pobieranie, kopiowanie i dystrybucję wzorów przeznaczonych do druku 3D, a także wyjaśnienie zasad dotyczących informacji o wzorach i częściach składowych. Zmiany te mają na celu ochronę właścicieli praw – rzecz może trochę mniej ważna w kontekście dzisiejszego artykułu, ale jednak połączona z jednoczesnym promowaniem innowacji i odpowiedzialnego korzystania z technologii druku 3D. Temat regulacji dotyczących druku 3D i kontaktu z żywnością w UE jest nadal dość rozproszony i nie ma jeszcze dedykowanych, szczegółowych przepisów stricte dla filamentów czy samego procesu druku 3D w tym kontekście.
Drukarki 3D i filamenty - akty prawne, normy
Rozporządzenie REACH dotyczące chemikaliów zakłada, że filamenty muszą być zgodne z wymogami dotyczącymi substancji chemicznych, które mogą migrować do żywności. To rozporządzenie unijne, nie amerykańskie. Znajdziemy w nim rejestrację substancji chemicznych, w której firmy produkujące lub importujące substancje muszą zgłaszać ich właściwości i potencjalne zagrożenia. Brak zgodności z REACH może skutkować zakazem sprzedaży materiałów na rynku UE. Normy dotyczące higieny i czystości w niektórych krajach zakładają dodatkowe standardy dotyczące czystości i sterylności narzędzi i materiałów. Prawo konsumenckie i odpowiedzialność producenta również wskazuje jasno, że jeśli sprzedajesz przedmioty do kontaktu z żywnością, odpowiadasz za ich bezpieczeństwo. Ponieważ poziomy migracji są bardzo niskie przy sporadycznym kontakcie, klasyfikacja zazwyczaj dotyczy przedmiotów, które mają długotrwały kontakt z żywnością, takich jak pojemniki, słomki, przybory kuchenne, talerze i formy do żywności. Różne instytucje testujące będą przestrzegać różnych narzuconych przez rząd tolerancji ryzyka i zatwierdzonych substancji, które dla UE były opisywane już w wytycznych 10/2011.
Druk 3D food safe - certyfikaty
Do zapamiętania jest tu rozporządzenie UE nr 1935/2004. W ślad za nim certyfikat zgodności z rozporządzeniem UE nr 10/2011. Filamenty plastikowe, które mają kontakt z żywnością, powinny spełniać wymagania tego rozporządzenia. Certyfikat zgodności z REACH gwarantuje, że w materiale nie ma niedozwolonych lub szkodliwych substancji chemicznych i także dotyczy całej UE. Certyfikat BPA Free oznacza, ze materiał nie zawiera bisfenolu A, który jest potencjalnie szkodliwy dla zdrowia. Dotyczący produkcji ISO 22000 / HACCP to z kolei standardy dotyczące bezpieczeństwa żywności i higieny podczas produkcji materiałów. Nie zawsze jest bezpośrednio związany z filamentem, ale pozostaje ważny dla producentów dbających o jakość. W skrócie: w przypadku drukarek 3D nie ma jednego, uniwersalnego logo czy certyfikatu, który gwarantowałby, że sprzęt jest food safe. To przede wszystkim filament (materiał) oraz proces druku i obróbki decydują o tym, czy gotowy przedmiot nadaje się do kontaktu z jedzeniem. Zwróć uwagę na możliwość łatwego czyszczenia i dezynfekcji. Stabilna i precyzyjna temperatura druku pozwala lepiej kontrolować jakość wydruku i uniknąć niedogrzania, które zwiększa porowatość. Materiały eksploatacyjne z certyfikatami to w tym przypadku głównie filamenty – powinny mieć odpowiednie atesty, o których już mówiliśmy.
Twórz więcej z Botland - od druku 3D po elektronikę
Drukarki 3D i filamenty to dopiero początek. Odkryj również Arduino, Raspberry Pi, robotykę, elektronikę i produkty do nauki programowania. Sprawdź pełną ofertę Botland.
Higiena druku 3D, dysze, postprocessing, lakierowanie, porowatość
Druk 3D to praca z tworzywami sztucznymi, barwnikami i różnymi dodatkami, czyli ze wszystkimi dobrodziejstwami i ryzykami nauki znanej jako chemia. Nawet gdy filament jest certyfikowany jako bezpieczny, to liczba czynników mających wpływ na końcowy efekt jest ogromna. Temperatura druku, jakość sprzętu, higiena, postprocessing i warunki przechowywania gotowego wydruku nie są do objęcia w tekście, bo użytkownik potrafi przekroczyć każdą granicę i “wykręcić taki numer”, którego nie przewidzi żaden producent ani prawo. Zamieszczamy to zdanie jako uczciwe zakończenie rozważań nad tym kontrowersyjnym tematem. Regularne czyszczenie i dezynfekcja drukarki, a szczególnie dyszy i stołu roboczego, to podstawa. Resztki materiału czy kurz zanieczyszczają wydruk i wpływają na bezpieczeństwo żywności. Wydruki 3D mają naturalną porowatą strukturę, która sprzyja gromadzeniu się bakterii, dlatego ważne jest odpowiednie wykończenie powierzchni. Nie jest łatwo znaleźć osobne dysze do filamentów food-safe, by uniknąć zanieczyszczeń po innych materiałach nieprzeznaczonych do kontaktu z żywnością, bo producenci zwyczajnie zachowują ostrożność w deklaracjach, i bardzo słusznie. Zastosowanie procesów wygładzania oraz pokrywanie wydruków food-safe lakierami lub powłokami tworzy barierę ochronną zmniejszającą porowatość sprzyjającą rozwojowi mikroorganizmów, ale to już dość zaawansowana i relatywnie rzadka praktyka. Nawet najlepszy filament nie gwarantuje bezpieczeństwa, jeśli proces druku i wykończenia nie jest prowadzony z zachowaniem standardów higienicznych. Właściwa pielęgnacja drukarki, dedykowane narzędzia i solidny postprocessing to dobry początek.
