{"id":2489,"date":"2019-12-25T13:48:58","date_gmt":"2019-12-25T12:48:58","guid":{"rendered":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/?p=2489"},"modified":"2023-05-24T09:50:34","modified_gmt":"2023-05-24T07:50:34","slug":"robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/","title":{"rendered":"Robotyka w wojsku – przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska"},"content":{"rendered":"Czas czytania:<\/span> 11<\/span> min.<\/span><\/span>\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

<\/p>\n

Robotyka to dyscyplina naukowa i in\u017cynierska, kt\u00f3ra koncentruje si\u0119 na zrozumieniu i wykorzystaniu sztucznych twor\u00f3w cz\u0142owieka. Jest to nauka interdyscyplinarna wykorzystuj\u0105ca zdobycze in\u017cynierii mechanicznej, elektroniki, informatyki itp.. Obecnie dziedzina ta pokrywa si\u0119 z elektronik\u0105, informatyk\u0105, mechatronik\u0105, nanotechnologi\u0105, bioin\u017cynieri\u0105 i sztuczn\u0105 inteligencj\u0105. Po stronie in\u017cynieryjnej robotyka zajmuje si\u0119 projektowaniem, budow\u0105, dzia\u0142aniem i u\u017cytkowaniem robot\u00f3w – zw\u0142aszcza za pomoc\u0105 system\u00f3w komputerowych, zbierania informacji sensorycznych i przetwarzania zebranych informacji. Ze strony naukowej robotyka bada, w jaki spos\u00f3b \u015brodowisko i konstrukcja robota wp\u0142ywaj\u0105 na jego wydajno\u015b\u0107, a tak\u017ce – szczeg\u00f3lnie w przypadku zastosowa\u0144 takich jak militarne – zajmuje si\u0119 kwestiami etyki wykorzystywania tych maszyn.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Roboty to maszyny, kt\u00f3re mog\u0105 zast\u0119powa\u0107 ludzi i powiela\u0107 ludzkie dzia\u0142ania. Zazwyczaj s\u0105 u\u017cywane do zada\u0144 trudnych, niemo\u017cliwych do wykonania lub po prostu uci\u0105\u017cliwych dla ludzi. Mog\u0105 by\u0107 u\u017cywane w wielu sytuacjach i do wielu cel\u00f3w, np. w \u015brodowiskach niebezpiecznych (w tym do wykrywania i dezaktywacji bomb), w procesach produkcyjnych lub tam, gdzie ludzie nie mog\u0105 przetrwa\u0107 (np. w kosmosie, pod wod\u0105, w wysokiej czy niskiej temperaturze, a tak\u017ce do usuwania materia\u0142\u00f3w niebezpiecznych i promieniotw\u00f3rczych). Roboty mog\u0105 przybiera\u0107 dowoln\u0105 form\u0119; niekt\u00f3re z nich maj\u0105 wygl\u0105d przypominaj\u0105cy ludzi (m\u00f3wi si\u0119 wtedy o robotach humanoidalnych). Takie roboty pr\u00f3buj\u0105 na\u015bladowa\u0107 ruchy, mow\u0119 lub jakiekolwiek inne czynno\u015bci wykonywane przez cz\u0142owieka. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna rozw\u00f3j robotyki inspirowanej biologi\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Koncepcja tworzenia maszyn, kt\u00f3re mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 autonomicznie, si\u0119ga co najmniej kilkuset lat wstecz, ale badania nad funkcjonalno\u015bci\u0105 i potencjalnymi zastosowaniami robot\u00f3w nie rozwin\u0119\u0142y si\u0119 znacznie a\u017c do XX wieku. Dawni uczeni, wynalazcy, in\u017cynierowie i technicy zak\u0142adali, \u017ce kiedy\u015b roboty b\u0119d\u0105 w stanie na\u015bladowa\u0107 ludzkie zachowanie i zarz\u0105dza\u0107 zadaniami w spos\u00f3b podobny do naszego. Obecnie jeszcze nie uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 poziomu rozwoju sztucznej inteligencji, kt\u00f3ry pozwala\u0142by na uzyskanie tak daleko id\u0105cej autonomii – roboty najcz\u0119\u015bciej s\u0105 w pe\u0142ni zdalnie sterowane przez cz\u0142owieka lub te\u017c tylko wspomagaj\u0105 go z pomoc\u0105 np. algorytm\u00f3w uczenia maszynowego, kt\u00f3re cho\u0107 du\u017co szybsze w pewnych zadaniach,\u00a0 zawsze s\u0105 wyspecjalizowane tylko w w\u0105skiej dziedzinie.<\/p>\n

Roboty wojskowe<\/h2>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Obecnie robotyka jest szybko rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 dziedzin\u0105 (tak w wojsku, jak i \u2018w cywilu\u2019). W miar\u0119 post\u0119pu technologicznego badania, projektowanie i budowanie nowych robot\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnym praktycznym celom przemys\u0142owym, rozrywkowym, handlowym, a tak\u017ce wojskowym. Wiele robot\u00f3w budowanych jest do wykonywania niebezpiecznych dla ludzi prac, takich jak rozbrajanie bomb, znajdowanie ocala\u0142ych w niestabilnych ruinach (po katastrofach naturalnych itp.) oraz eksploracja kopalni i wrak\u00f3w statk\u00f3w. Robotyka\u00a0 wykorzystywana jest r\u00f3wnie\u017c w edukacji jako pomoc dydaktyczna.\u00a0Nanoroboty wojskowe<\/b> to mikroskopijne roboty, kt\u00f3re mo\u017cna wstrzykiwa\u0107 np. do ludzkiego cia\u0142a. Pojawienie si\u0119 takich konstrukcji mo\u017ce zrewolucjonizowa\u0107 medycyn\u0119.<\/p>\n

\u00a0<\/span><\/div>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Historia wykorzystania robotyki w wojsku<\/h2>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Pierwsze szeroko zdefiniowane roboty wojskowe pochodz\u0105 ju\u017c z czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej. Za pierwsze wykorzystywane na szerok\u0105 skal\u0119 wojskowe roboty uwa\u017ca si\u0119 niemieckie, zdalnie sterowane czo\u0142gi-miny Goliat (Sd.Kfz. 302 i Sd.Kfz. 303a oraz 303b). By\u0142y to g\u0105sienicowe pojazdy sterowane przez operatora za pomoc\u0105 kabla. G\u0142\u00f3wnym uzbrojeniem pojazdu by\u0142 wa\u017c\u0105cy od 75 kg do 100 kg \u0142adunek wybuchowy, kt\u00f3ry detonowano zdalnie. Zasi\u0119g pojazdu (ograniczony d\u0142ugo\u015bci\u0105 przewodu steruj\u0105cego) wynosi\u0142 650 metr\u00f3w. Niemieckie wojska nie uzna\u0142y konstrukcji za du\u017cy sukces g\u0142\u00f3wnie z powodu zawodnej na polu walki metody sterowania.<\/p>\n

\"\"\u00a0<\/p>\n

Goliat nie by\u0142 jednak pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0105 stworzenia robota wojskowego<\/b>. Ju\u017c podczas I wojny \u015bwiatowej, a tak\u017ce po jej zako\u0144czeniu, wielu wynalazc\u00f3w opracowywa\u0142o ma\u0142e, zdalnie sterowane pojazdy g\u0105sienicowe przeznaczone do przenoszenia \u0142adunk\u00f3w wybuchowych. W latach 10. XX wieku Francuzi opracowali dwa pojazdy tego rodzaju nazwane przez nich \u201cl\u0105dowymi torpedami\u201d przez analogi\u0119 do torped stosowanych w wodzie. Pierwszy z nich, okre\u015blany jako Krokodyl, mia\u0142 na pok\u0142adzie 40 kilogram\u00f3w \u0142adunk\u00f3w wybuchowych. Doczeka\u0142 si\u0119 ograniczonego zastosowania i test\u00f3w w roku 1916. Drug\u0105 konstrukcj\u0105 by\u0142a torpeda l\u0105dowa Aubriot-Gabet nap\u0119dzana zdalnie sterowanym i zasilanym silnikiem elektrycznym. Sterowana by\u0142a sprz\u0119g\u0142ami na g\u0105sienicach lub w og\u00f3le – mia\u0142a jedynie przejecha\u0107 przez dany teren zdetonowa\u0107 si\u0119 we wrogim okopie. System ten nie doczeka\u0142 si\u0119 praktycznego zastosowania. Dwa lata p\u00f3\u017aniej Amerykanin Elmer Wickersham opatentowa\u0142 konstrukcj\u0119 torpedy l\u0105dowej, ale nie rozwija\u0142 dalej tego systemu.<\/p>\n

Roboty w wojsku w ZSRR<\/h2>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Po drugiej stronie \u017celaznej kurtyny tak\u017ce powstawa\u0142y podobne konstrukcje. W Zwi\u0105zku Radzieckim w czasie II wojny \u015bwiatowej konstruowano tzw. teletanki. By\u0142y to sterowane radiowo modyfikacje istniej\u0105cych sowieckich czo\u0142g\u00f3w T-18, T-26, T-38, BT-5 oraz BT-7. Montowano na nich rozmaite uzbrojenie – karabiny maszynowe, miotacze ognia i \u0142adunki wybuchowe – w odr\u00f3\u017cnieniu od francuskich i niemieckich konstrukcji pojazdy te by\u0142y przeznaczone do wielorazowego u\u017cytku – znajduj\u0105cy si\u0119 na wyposa\u017ceniu czo\u0142gu \u0142adunek wybuchowy (o wadze od 200 do 700 kilogram\u00f3w) by\u0142 zdalnie od\u0142\u0105czany od czo\u0142gu po jego dowiezieniu na miejsce. Teletanki komunikowa\u0142y si\u0119 z operatorem na dw\u00f3ch cz\u0119stotliwo\u015bciach (aby uniemo\u017cliwi\u0107 zak\u0142\u00f3cenie transmisji) i by\u0142y w stanie, zale\u017cnie od modelu, rozpoznawa\u0107 od 16 do 24 komend.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Roboty w wojsku i zdalnie sterowana bro\u0144 obecnie<\/h2>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 system\u00f3w robotycznych stosowanych obecnie w wojsku nie przypomina zwyk\u0142ego \u017co\u0142nierza. Na tym polu dominuj\u0105 g\u0142\u00f3wnie zdalnie sterowane pojazdy, takie jak bezza\u0142ogowe samoloty do dzia\u0142a\u0144 obserwacyjnych czy bojowych oraz roboty saperskie s\u0142u\u017c\u0105ce do rozbrajania \u0142adunk\u00f3w wybuchowych bez anga\u017cowania cz\u0142owieka. Jednymi z najcz\u0119\u015bciej stosowanych robot\u00f3w na wsp\u00f3\u0142czesnym polu walki s\u0105 bezza\u0142ogowe samoloty (UAV), zw\u0142aszcza zwiadowcze. Poza nimi stosowane pojazdy podzielone s\u0105 na grupy takie jak: bezza\u0142ogowe pojazdy l\u0105dowe (UGV) i bezza\u0142ogowe pojazdy wodne (UUV). Niekt\u00f3re klasyfikacje wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 jeszcze wielofunkcyjne pojazdy u\u017cytkowo-logistyczne i sprz\u0119towe (MULE) zaprojektowane w celu zapewnienia wsparcia bojowego w sytuacjach konfliktowych oraz uzbrojone pojazdy robotyczne (ARV), kt\u00f3re mog\u0105 przenosi\u0107 du\u017ce platformy uzbrojenia lub wyrafinowany sprz\u0119t do nadzoru pola walki.<\/p>\n

\"\"
Przyk\u0142ad autonomicznego robota poruszaj\u0105cego si\u0119 pod wod\u0105.<\/figcaption><\/figure>\n\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

<\/p>\n

Zadanie wojskowej czujki<\/h2>\n

Pierwszymi nowoczesnymi systemami robotycznymi, kt\u00f3re zacz\u0119to stosowa\u0107 w wojsku, by\u0142y zdalnie sterowane samoloty zwiadowcze. Jakkolwiek pierwsze pomys\u0142y i pr\u00f3by stosowania zdalnie sterowanych lub autonomicznych pojazd\u00f3w lataj\u0105cych do realizacji zada\u0144 wojskowych si\u0119gaj\u0105 ko\u0144ca XIX wieku, to nowoczesne zwiadowcze UAV powsta\u0142y dopiero w latach 50. XX wieku. Wsp\u00f3\u0142czesne drony pierwszej generacji u\u017cywane by\u0142y na Bliskim Wschodzie (m.in. w trakcie konflikt\u00f3w pomi\u0119dzy Izraelem a Egiptem) oraz podczas wojny w Wietnamie. Drony u\u017cywane by\u0142y do obserwacji i mylenia si\u0142 przeciwnika.<\/p>\n

Sama czujka jest elementem, kt\u00f3ry jest wysy\u0142any w celu zwiadowczym. Jej zadaniem jest obserwacja si\u0142 przeciwnika. Dlatego te\u017c wprowadzenie robotycznej czujki wydaje si\u0119 tak atrakcyjnym i funkcjonalnym pomys\u0142em.<\/p>\n

Nowoczesne roboty – samoloty<\/h2>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Najbardziej znanym obecnie stosowanym systemem UAV jest bezza\u0142ogowy statek powietrzny RQ-1 Predator. Jest to ameryka\u0144ski, zdalnie pilotowany samolot bezza\u0142ogowy zbudowany przez General Atomics. Jest u\u017cywany g\u0142\u00f3wnie przez Si\u0142y Powietrzne Stan\u00f3w Zjednoczonych (USAF) i CIA. Zosta\u0142 zaprojektowany na pocz\u0105tku lat 90. XX wieku pocz\u0105tkowo do obserwacji i rozpoznania, nast\u0119pnie zosta\u0142 zmodernizowany do przenoszenia pocisk\u00f3w Hellfire lub podobnych. Samolot ten wszed\u0142 do s\u0142u\u017cby w 1995 roku i dot\u0105d bra\u0142 udzia\u0142 w wojnach w Afganistanie, Pakistanie, interwencji NATO w Bo\u015bni, Serbii, wojnach w Iraku, Jemenie, w wojnie domowej w Libii w 2011 roku, Interwencji w Syrii w 2014 roku i w dzia\u0142aniach w Somalii.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Obecnie podstawowym UAV wykorzystywanym przez USAF jest MQ-9 Reaper. Jest to pierwszy samolot zdalnie sterowany, kt\u00f3ry zosta\u0142 zaprojektowany nie tylko jako samolot zwiadowczy, ale tak\u017ce jako my\u015bliwiec do zwalczania cel\u00f3w naziemnych i lataj\u0105cych. MQ-9 jest wi\u0119kszy i ci\u0119\u017cszy od wcze\u015bniejszego modelu MQ-1, mo\u017ce by\u0107 jednak kontrolowany przez te same systemy naziemne. MQ-9 wyposa\u017cony jest w silnik turbo\u015bmig\u0142owy o mocy 950 KM (predator ma silnik o mocy 115 KM). Wi\u0119ksza moc pozwala temu UAV przenosi\u0107 15 razy wi\u0119cej \u0142adunk\u00f3w i porusza\u0107 si\u0119 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 oko\u0142o trzy razy wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c MQ-1. Samolot jest monitorowany i kontrolowany przez za\u0142og\u0119 w naziemnej stacji kontroli (GCS), w tym w zakresie wykorzystania przenoszonej broni.<\/p>\n

\"\"
MQ-1 Predator<\/figcaption><\/figure>\n\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

<\/p>\n

Samolot zosta\u0142 wprowadzony do s\u0142u\u017cby w 2007 roku i od tego czasu zdobywa coraz szersze zainteresowanie. W 2008 roku 174. skrzyd\u0142o ataku Nowojorskiej Gwardii Lotniczej rozpocz\u0119\u0142o przej\u015bcie z my\u015bliwc\u00f3w F-16 na pojazdy MQ-9A, staj\u0105c si\u0119 pierwsz\u0105 jednostk\u0105 my\u015bliwc\u00f3w, kt\u00f3ra ca\u0142kowicie przesz\u0142a na u\u017cytkowanie bezza\u0142ogowych statk\u00f3w powietrznych. USAF wykorzystuje obecnie 195 maszyn MQ-9 i planuje utrzyma\u0107 MQ-9 w s\u0142u\u017cbie do lat 30. XXI wieku.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

W marcu 2011 roku Si\u0142y Powietrzne Stan\u00f3w Zjednoczonych szkoli\u0142y wi\u0119cej pilot\u00f3w dla zaawansowanych bezza\u0142ogowych statk\u00f3w powietrznych ni\u017c dla jakiegokolwiek innego systemu lotniczego wyposa\u017conego w bro\u0144. Pojazdy MQ-9 s\u0105 tak\u017ce wykorzystywane przez Marynark\u0119 Wojenn\u0105 Stan\u00f3w Zjednoczonych, CIA, Urz\u0119dy Celne i Ochrony Granic, a tak\u017ce NASA oraz wojska kilku innych kraj\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Nie tylko si\u0142y powietrzne ch\u0119tnie si\u0119gaj\u0105 po bezza\u0142ogowe pojazdy. Jakkolwiek to UAV by\u0142y pierwszymi zdalnie sterowanymi maszynami, po kt\u00f3re si\u0119gn\u0119\u0142y si\u0142y wojskowe na ca\u0142ym \u015bwiecie, to obecnie r\u00f3wnie cz\u0119sto wykorzystywane s\u0105 bezza\u0142ogowe pojazdy l\u0105dowe i morskie. Obecnie na rynku dost\u0119pne s\u0105 pojazdy UGV, kt\u00f3re mog\u0105 przenosi\u0107 i strzela\u0107 z broni takiej jak strzelby, pistolety pieprzowe, granatniki, a nawet pociski Hellfire. Zdalnie sterowane roboty TALON mog\u0105 przenosi\u0107 wszystko – od karabinu maszynowego M240, przez karabin kalibru .50, po granaty i wyrzutnie rakiet. Po\u0142udniowokorea\u0144ski robot patrolowy mo\u017ce albo strzela\u0107 do intruz\u00f3w nie\u015bmierciono\u015bnymi gumowymi pociskami, albo nosi\u0107 karabin maszynowy K-3 (lekki karabin maszynowy podobny do M249).<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Taktyczny bezza\u0142ogowy pojazd naziemny Gladiator ameryka\u0144skiego korpusu piechoty morskiej mo\u017ce nosi\u0107 arsena\u0142 broni \u015bmierciono\u015bnej i nie\u015bmierciono\u015bnej, w tym:<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

    \n
  • wielofunkcyjn\u0105 bro\u0144 szturmow\u0105 zaprojektowan\u0105 do niszczenia bunkr\u00f3w, dezaktywacji pojazd\u00f3w pancernych i przebijania fortyfikacji,<\/li>\n
  • karabiny maszynowe M240 lub M249,<\/li>\n
  • lekki system do stawiania zas\u0142on dymnych z wykorzystaniem granat\u00f3w dymnych,<\/li>\n
  • system pomagaj\u0105cy w pokonywaniu przeszk\u00f3d, takich jak pola minowe. Modu\u0142 ten wyposa\u017cony jest w rakiet\u0119 holuj\u0105c\u0105 lini\u0119 po\u0142\u0105czon\u0105 z granatami od\u0142amkowymi.<\/li>\n<\/ul>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Inne narz\u0119dzia, w jakie wyposa\u017cone mog\u0105 by\u0107 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wykorzystywane UGV, obejmuj\u0105 czujniki i kamery umo\u017cliwiaj\u0105ce robotom wykrywanie i nawigacj\u0119 w r\u00f3\u017cnych niebezpiecznych \u015brodowiskach. Roboty takie jak Gladiator mog\u0105 mie\u0107 kamery termowizyjne generuj\u0105ce obrazy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 robot\u00f3w posiada r\u00f3wnie\u017c normalne kamery wideo wykorzystywane przez operator\u00f3w zdalnie steruj\u0105cych pojazdami.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Jeszcze inne systemy robotyczne wykorzystywane przez wojsko, o kt\u00f3rych koniecznie trzeba wspomnie\u0107, to niewidoczne podsystemy wykorzystywane w kontrolowanym przez ludzi sprz\u0119cie wojskowym takie jak chocia\u017cby rozmaite systemy uzbrojenia wyposa\u017cone w robotyczne uk\u0142ady namierzania i \u015bledzenia celu. Dzi\u0119ki eliminacji konieczno\u015bci prowadzenia manualnych oblicze\u0144 balistycznych, a tak\u017ce automatyzacji ruchu, np. dzia\u0142a, wyrzutni rakiet czy \u0142adowania broni, mo\u017cliwe jest znaczne przyspieszenie reakcji systemu na rozkaz. Przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 automatyczne mo\u017adzierze – ameryka\u0144ski Dragon Fire II czy fi\u0144sko-szwedzki AMOS, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 skr\u00f3ci\u0107 czas reakcji systemu do 12 sekund czy te\u017c automatycznie obliczy\u0107 trajektori\u0119 szeregu salw pojedynczego mo\u017adzierza tak, aby wiele pocisk\u00f3w wystrzelonych z tej samej lufy dotar\u0142o do celu w tym samym momencie, maksymalizuj\u0105c efekt.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Rozwijane systemy\u00a0– robot-\u017co\u0142nierz<\/h2>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Film \u201eTerminator\u201d pokaza\u0142 potencjaln\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, w kt\u00f3rej bataliony inteligentnych, humanoidalnych robot\u00f3w tocz\u0105 wojn\u0119 z ludzko\u015bci\u0105. Taka wizja nadal mie\u015bci si\u0119 w sferze science fiction, ale wiele kraj\u00f3w chce stworzy\u0107 swoj\u0105 wersj\u0119 robot\u00f3w-\u017co\u0142nierzy. W 2001 roku specjalna ustawa rz\u0105du federalnego Stan\u00f3w Zjednoczonych wyznaczy\u0142a kierunek dla Si\u0142 Zbrojnych USA w tym zakresie – stworzy\u0107 bezza\u0142ogow\u0105 si\u0142\u0119 bojow\u0105, kt\u00f3ra stanowi\u0142aby jedn\u0105 trzeci\u0105 wszystkich dzia\u0142aj\u0105cych pojazd\u00f3w. Jak dot\u0105d prezentowane projekty robot\u00f3w nie przypominaj\u0105 filmowego Terminatora, ale mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie niebezpieczne dla przeciwnika.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Plan Future Combat Systems (FCS) si\u0142 zbrojnych USA to kompleksowa strategia modernizacji system\u00f3w wojskowych we wszystkich rodzajach si\u0142 zbrojnych. Realizacja planu zak\u0142ada stworzenie zintegrowanego systemu walki – floty r\u00f3\u017cnych pojazd\u00f3w, kt\u00f3re wykorzystaj\u0105 do 80% tych samych cz\u0119\u015bci (dla u\u0142atwienia ich serwisowania, szczeg\u00f3lnie w warunkach bojowych), nowych, bezobs\u0142ugowych czujnik\u00f3w zaprojektowanych do zbierania danych wywiadowczych w terenie oraz bezza\u0142ogowych system\u00f3w uzbrojenia, kt\u00f3re mog\u0105 razi\u0107 cele spoza linii wzroku.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 w ramach FCS zas\u0142uguj\u0105 rozwijane pojazdy kategorii MULE i ARV. Ich wprowadzenie mo\u017ce oznacza\u0107 pocz\u0105tek nowego rodzaju dzia\u0142a\u0144 wojennych. Istniej\u0105 trzy proponowane wersje pojazdu MULE, z kt\u00f3rych wszystkie b\u0119d\u0105 umieszczone na ko\u0142ach. Dwa warianty: pojazd transportowy, kt\u00f3ry mo\u017ce przewozi\u0107 ponad ton\u0119 sprz\u0119tu oraz pojazd zaprojektowany do wykrywania i dezaktywacji min przeciwpiechotnych, s\u0105 podobne do obecnych robot\u00f3w wojskowych. Trzeci\u0105 jest uzbrojony robot – tzw. lekki pojazd szturmowy. B\u0119dzie mia\u0142 pakiet system rozpoznania, nadzoru i pozyskiwania cel\u00f3w (RSTA) oraz zintegrowan\u0105 bro\u0144. Innymi s\u0142owy, robot ten ma by\u0107 podobny do zwyk\u0142ego \u017co\u0142nierza – cz\u0142owieka – kt\u00f3ry mo\u017ce walczy\u0107 z wrogiem.<\/p>\n

    \"\"
    Prototyp robota typu MULE z 2012 r.<\/figcaption><\/figure>\n\n

    \u00a0<\/p>\n

    \u00a0<\/p>\n

    <\/p>\n

    Roboty ARV s\u0105 ju\u017c mniej podobne do \u017co\u0142nierzy, a bardziej do kompaktowych czo\u0142g\u00f3w. Celem armii jest wykorzystanie robot\u00f3w ARV jako wsparcia dla misji za\u0142ogowych. Na przyk\u0142ad dow\u00f3dca eskadry czo\u0142g\u00f3w m\u00f3g\u0142by u\u017cy\u0107 robot\u00f3w ARV, aby rozszerzy\u0107 obszar wp\u0142yw\u00f3w swojej dru\u017cyny pancernej bez potrzeby zwi\u0119kszania liczby \u017co\u0142nierzy czy nara\u017cania ich \u017cycia. Roboty mog\u0105 zajmowa\u0107 najbardziej niebezpieczne pozycje i zapewnia\u0107 wsparcie za ka\u017cdym razem, gdy za\u0142ogowe pojazdy znajd\u0105 si\u0119 w sytuacji bojowej.<\/p>\n

    A mo\u017ce armia robot\u00f3w?<\/h2>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Jednak\u017ce z powodu ci\u0119\u0107 bud\u017cetowych wiele dro\u017cszych w realizacji pomys\u0142\u00f3w zawartych w FCS mo\u017ce wymaga\u0107 odroczenia. Pojazdy MULE i ARV niestety nale\u017c\u0105 do tej kategorii. W rezultacie mo\u017ce min\u0105\u0107 jeszcze kilka lat, zanim roboty ameryka\u0144skie b\u0119d\u0105 wykorzystywane w scenariuszach bojowych. Mimo to wojsko USA jest zdeterminowane, aby nadal inwestowa\u0107 w roboty, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce pewnego dnia zajm\u0105 one miejsce \u017co\u0142nierzy w niebezpiecznych sytuacjach. Armia chce, aby robotyczni \u017co\u0142nierze byli w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 te same cele, co grupa ludzka. B\u0119d\u0105 musieli by\u0107 autonomiczni i umie\u0107 identyfikowa\u0107 cele, rozr\u00f3\u017cnia\u0107 si\u0142y przyjazne i wrogie, atakowa\u0107 nieprzyjaciela i wchodzi\u0107 w interakcje z innymi lud\u017ami i robotami w spos\u00f3b wykraczaj\u0105cy poza strzelanie. Obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 robot\u00f3w jest kontrolowana zdalnie przez cz\u0142owieka, chocia\u017c niekt\u00f3re z pojazd\u00f3w maj\u0105 ograniczon\u0105 autonomi\u0119 i mog\u0105 np. przemieszcza\u0107 si\u0119 z punktu A do punktu B przy minimalnym tylko nadzorze. Jednak\u017ce aby armia robot\u00f3w by\u0142a skuteczn\u0105 si\u0142\u0105 bojow\u0105, konieczne jest, by poszczeg\u00f3lne roboty mog\u0142y samodzielnie ocenia\u0107 sytuacje i podejmowa\u0107 decyzje bez polegania na cz\u0142owieku.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Co mog\u0105 robi\u0107 roboty?\u00a0<\/h2>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Czy zast\u0119py humanoidalnych robot\u00f3w w pewnym momencie wkrocz\u0105 na pole walki, zast\u0119puj\u0105c \u017co\u0142nierzy? Nie mo\u017cna tego w pe\u0142ni wykluczy\u0107. Laboratorium badawcze armii ameryka\u0144skiej stworzy\u0142o oprogramowanie, kt\u00f3re pozwala robotom zrozumie\u0107 instrukcje s\u0142owne, wykonywa\u0107 zadania i sk\u0142ada\u0107 raporty. Potencjalne zyski z takiego podej\u015bcia s\u0105 ogromne. Robot, kt\u00f3ry rozumie polecenia i jest inteligentny, pewnego dnia b\u0119dzie w stanie wyprzedzi\u0107 \u017co\u0142nierzy i sprawdzi\u0107, czy na drodze nie ma IED (improwizowanego \u0142adunku wybuchowego) czy zasadzki. Mo\u017ce to zmniejszy\u0107 liczb\u0119 potrzebnych \u017co\u0142nierzy i wyra\u017anie zredukowa\u0107 \u015bmiertelno\u015b\u0107.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    \u201cNawet samochody autonomiczne nie maj\u0105 jeszcze wystarczaj\u0105cej inteligencji, aby m\u00f3c wykonywa\u0107 instrukcje wydane przez ludzi i wykonywa\u0107 z\u0142o\u017cone zadania\u201d m\u00f3wi Nicholas Roy z MIT. Jest on cz\u0119\u015bci\u0105 zespo\u0142u odpowiedzialnego za projekt oprogramowania do rozumienia polece\u0144 s\u0142ownych. \u201cAle nasz robot mo\u017ce to w przysz\u0142o\u015bci zrobi\u0107\u201d dodaje. Roy pracowa\u0142 nad tym problemem w ramach Robotics Collaborative Technology Alliance, 10-letniego projektu prowadzonego przez Army Research Laboratory (ARL). Zesp\u00f3\u0142 projektowy obejmowa\u0142 naukowc\u00f3w z MIT i Carnegie Mellon wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z instytucjami rz\u0105dowymi, takimi jak Jet Propulsion Laboratory NASA oraz firmami zajmuj\u0105cymi si\u0119 robotyk\u0105, takimi jak Boston Dynamics.\u00a0<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Program zako\u0144czy\u0142 si\u0119 i pokaza\u0142, \u017ce wiele uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107. W ramach projektu roboty by\u0142y poddawane pr\u00f3bom, pokazuj\u0105c swoje umiej\u0119tno\u015bci manipulacyjne, mobilno\u015b\u0107 nad przeszkodami i zdolno\u015b\u0107 do wykonywania instrukcji ustnych. W projekcie chodzi\u0142o g\u0142\u00f3wnie o to, aby maszyny by\u0142y w stanie efektywniej wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z lud\u017ami – podobnie jak pies wojskowy. \u201cPies jest doskona\u0142ym przyk\u0142adem tego, do czego d\u0105\u017cymy pod wzgl\u0119dem wsp\u00f3\u0142pracy z lud\u017ami\u201d m\u00f3wi kierownik projektu Stuart Young. Podobnie jak pies, robot mo\u017ce przyjmowa\u0107 instrukcje ustne i interpretowa\u0107 gesty. To, czego pies nie potrafi, to bycie zdalnie sterowanym za pomoc\u0105 tabletu i zwracanie informacji w postaci map czy obraz\u00f3w tak, aby operator m\u00f3g\u0142 na przyk\u0142ad dok\u0142adnie zobaczy\u0107, co znajduje si\u0119 za budynkiem.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Zesp\u00f3\u0142 zastosowa\u0142 podej\u015bcie hybrydowe wykorzystuj\u0105ce algorytmy g\u0142\u0119bokiego uczenia maszynowego podobne do tych, kt\u00f3re Google wykorzystuje do rozpoznawania obiekt\u00f3w na zdj\u0119ciach. Pozwalaj\u0105 one robotom identyfikowa\u0107 budynki, ro\u015blinno\u015b\u0107, pojazdy i ludzi. Opr\u00f3cz identyfikowania ca\u0142ych obiekt\u00f3w robot wykorzystuj\u0105cy to oprogramowanie mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c rozpozna\u0107 kluczowe elementy, takie jak reflektory czy ko\u0142a samochodu, co pomaga mu ustali\u0107 dok\u0142adn\u0105 pozycj\u0119 i orientacj\u0119 samochodu. Po wykorzystaniu algorytm\u00f3w uczenia maszynowego do identyfikacji obiektu, program korzysta z klasycznej bazy wiedzy w celu uzyskania bardziej szczeg\u00f3\u0142owych informacji. Na przyk\u0142ad gdy rozpozna obiekt jako samoch\u00f3d, sprawdza list\u0119 fakt\u00f3w dotycz\u0105cych samochod\u00f3w: samoch\u00f3d jest pojazdem, ma ko\u0142a i silnik itd. Fakty te musz\u0105 by\u0107 jednak wcze\u015bniej r\u0119cznie zakodowane, a ich kompilacja jest czasoch\u0142onna. Stump poinformowa\u0142, \u017ce zesp\u00f3\u0142 szuka sposob\u00f3w na usprawnienie tego procesu, a DARPA jest sk\u0142onna wsp\u00f3\u0142finansowa\u0107 te starania.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Young podaje przyk\u0142ad polecenia \u201cJed\u017a za najdalsz\u0105 ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105 po lewej stronie\u201d. Opr\u00f3cz rozpoznawania obiekt\u00f3w i ich lokalizacji, robot musi rozszyfrowa\u0107 co to znaczy \u201cza\u201d i \u201cpo lewej\u201d, kt\u00f3re zale\u017c\u0105 od tego, gdzie stoi m\u00f3wi\u0105cy i co wskazuje. Jego znajomo\u015b\u0107 \u015brodowiska daje mu dalsze wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce tego, jak musi wykona\u0107 swoje zadanie. Robot mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c zadawa\u0107 pytania w celu rozwi\u0105zania niejasno\u015bci. Je\u015bli powie si\u0119 mu, \u017ceby \u201cposzed\u0142 za budynek\u201d, mo\u017ce dopyta\u0107: \u201cMasz na my\u015bli budynek po prawej stronie?\u201d. Dopiero taki poziom inteligencji maszynowej i autonomii robot\u00f3w realnie wykorzystywa\u0107 je w wojsku.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Problemy techniczne i implikacje moralne<\/h2>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Pierwsze prawo robotyki stworzone przez ameryka\u0144skiego pisarza Isaaca Asimova jasno m\u00f3wi, \u017ce \u017caden robot nie mo\u017ce skrzywdzi\u0107 cz\u0142owieka, nawet gdy jego w\u0142a\u015bciciel\/operator mu to naka\u017ce. Stoi to w sprzeczno\u015bci z niekt\u00f3rymi zastosowaniami robot\u00f3w w wojsku, jednak\u017ce w praktyce znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 militarnych aplikacji robot\u00f3w nie u\u017cywa bezpo\u015brednio si\u0142y przeciwko ludziom.<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Trzy prawa robotyki (znane jako prawa Asimova) to zbi\u00f3r zasad opracowanych przez autora fantastyki naukowej Isaaca Asimova. Zasady te zosta\u0142y wprowadzone w jego opowiadaniu z 1942 r. \u201eRunaround\u201d (zawartym w kolekcji \u201cJa, Robot\u201d z 1950 roku), Trzy prawa, to:<\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

      \n
    1. Robot nie mo\u017ce zrani\u0107 cz\u0142owieka ani poprzez swoj\u0105 bezczynno\u015b\u0107 pozwoli\u0107, by cz\u0142owiekowi sta\u0142a si\u0119 krzywda.<\/li>\n
    2. Robot musi by\u0107 pos\u0142uszny poleceniom wydanym przez ludzi z wyj\u0105tkiem przypadk\u00f3w, gdy takie rozkazy by\u0142yby sprzeczne z Pierwszym Prawem.<\/li>\n
    3. Robot musi chroni\u0107 swoje istnienie, o ile taka ochrona nie jest sprzeczna z Pierwszym lub Drugim Prawem.\u00a0<\/li>\n<\/ol>\n

      <\/p>\n

      <\/p>\n

      Prawa te s\u0105 wyk\u0142adni\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego projektowania robot\u00f3w i innych system\u00f3w. Pierwotne prawa zosta\u0142y z biegiem czasu zmienione i rozwini\u0119te, tak\u017ce przez samego Asimova. Doda\u0142 on tak\u017ce wa\u017cne, zerowe prawo: \u201cRobot nie mo\u017ce wyrz\u0105dzi\u0107 krzywdy ludzko\u015bci lub przez bezczynno\u015b\u0107 pozwoli\u0107 wyrz\u0105dzi\u0107 krzywd\u0119 ludzko\u015bci<\/em>\u201d. Zerowe prawo zosta\u0142o przeformatowane i po\u0142\u0105czone z pierwszym prawem w prozie Bayleya, kt\u00f3ry zapisuje je jako: \u201cRobot mo\u017ce skrzywdzi\u0107 cz\u0142owieka, o ile jest on w stanie udowodni\u0107, \u017ce skrzywdzenie tego cz\u0142owieka przyniesie korzy\u015b\u0107 ludzko\u015bci jako ca\u0142o\u015bci<\/em>\u201d. Ta elegancka definicja daje ogromne pole do popisu w wielu systemach militarnych, kt\u00f3re z za\u0142o\u017cenia maj\u0105 w\u0142a\u015bnie m\u00f3c krzywdzi\u0107 okre\u015blon\u0105 grup\u0119 ludzi, przynosz\u0105c tym samym korzy\u015b\u0107 ludzko\u015bci (a przynajmniej jakiej\u015b jej okre\u015blonej podgrupie). Takie podej\u015bcie ukszta\u0142towa\u0142o nowoczesne science-fiction i wsp\u00f3\u0142czesne podej\u015bcie do robot\u00f3w bojowych w r\u00f3\u017cnych formach.<\/p>\n

      Widzimy wi\u0119c, \u017ce roboty bojowe s\u0105 technologi\u0105, kt\u00f3ra obecnie rozwija si\u0119 niezwykle dynamicznie. Nie s\u0105 to urz\u0105dzenia przypominaj\u0105ce cz\u0142owieka, lecz bezza\u0142ogowe maszyny bojowe. Maszyny te s\u0105 l\u017cejsze, zwinniejsze, mobilne i odporniejsze na r\u00f3\u017cnorodne ataki. W\u0142a\u015bnie to czyni je tak atrakcyjnymi.<\/p>\n

      <\/p>\n

      <\/p>\n

      Pierwsza bariera dla w pe\u0142ni funkcjonalnej armii robot\u00f3w ma charakter techniczny – nikt nie stworzy\u0142 niezawodnego, skutecznego sposobu na uczynienie robot\u00f3w naprawd\u0119 autonomicznymi. Naukowcy w ostatnich latach poczynili jednak znaczne post\u0119py w tym zakresie. DARPA od ponad 10 lat inwestuje ogromne \u015brodki na tworzenie pojazd\u00f3w autonomicznych, system\u00f3w rozumienia polece\u0144 s\u0142ownych etc. Jak pokazuj\u0105 najnowsze ujawnione doniesienia, wiele system\u00f3w robotycznych ju\u017c teraz stosowanych w wojsku wykorzystuje te osi\u0105gni\u0119cia, aby wprowadzi\u0107 w swoje dzia\u0142ania pewien stopie\u0144 autonomii – na przyk\u0142ad w postaci automatycznego poruszania si\u0119 za\/obok \u017co\u0142nierzy czy nawigacji pomi\u0119dzy punktami naniesionymi na mapie.<\/p>\n

      <\/p>\n

      <\/p>\n

      Nawigacja jest jedn\u0105 z wa\u017cnych przeszk\u00f3d do pokonania w d\u0105\u017ceniu do autonomii robot\u00f3w, jednak je\u015bli wojsko chce, aby stworzony przez nie robot m\u00f3g\u0142 lokalizowa\u0107, identyfikowa\u0107 i strzela\u0107 do wrogich \u017co\u0142nierzy, problemy s\u0105 du\u017co powa\u017cniejsze. Odkrycie, jak nauczy\u0107 robota rozr\u00f3\u017cniania wrog\u00f3w, sojusznik\u00f3w i niewinnych obserwator\u00f3w mo\u017ce zaj\u0105\u0107 jeszcze du\u017co czasu, zw\u0142aszcza \u017ce w mi\u0119dzyczasie pojawia si\u0119 wiele pyta\u0144. Czy kraj z uzbrojonymi robotami mia\u0142by realnie wi\u0119ksze szanse dokona\u0107 inwazji na inny kraj, wiedz\u0105c, \u017ce taka operacja spowoduje bardzo niewiele ofiar? Czy usuwaj\u0105c element ludzki z wojny, czyni si\u0119 j\u0105 jeszcze bardziej nieludzk\u0105? Czy w przypadku awarii robota podczas misji nale\u017cy ryzykowa\u0107 \u017cyciem ludzi w celu jego odzyskania i naprawy? Czy mo\u017cna by\u0107 pewnym, \u017ce roboty b\u0119d\u0105 wiedzia\u0142y, kiedy przesta\u0107 atakowa\u0107, gdy wr\u00f3g si\u0119 podda? Zakodowanie takich ludzkich odruch\u00f3w mo\u017ce by\u0107 jeszcze bardziej skomplikowane.<\/p>\n

      <\/p>\n

      <\/p>\n

      Niezale\u017cnie od post\u0119p\u00f3w w przetwarzaniu komputerowym bez nadzoru i kontroli ze strony cz\u0142owieka w pe\u0142ni autonomiczne systemy uzbrojenia pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0119dy.\u00a0<\/p>\n

      <\/p>\n

      <\/p>\n

      Jakkolwiek nale\u017cy zgodzi\u0107 si\u0119, \u017ce nie ma r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy przypadkow\u0105 \u015bmierci\u0105 cywila zabitego przez cz\u0142owieka i przez komputer, to wyst\u0119puje tutaj jeszcze jeden aspekt poza racjonaln\u0105 analiz\u0105 sytuacji zwi\u0105zany z odpowiedzialno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka za maszyny. Dow\u00f3dcy, planuj\u0105cy wdro\u017cenie robotycznych \u017co\u0142nierzy powinni o tym pami\u0119ta\u0107, gdy\u017c jest to nie tylko problem techniczny i etyczny, ale tak\u017ce spo\u0142eczny – grozi utrat\u0105 zaufania publicznego do instytucji wojskowych.<\/p>\n

      \u00a0<\/div>\n

      \"\"\u00a0<\/p>\n

      <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Przekrojowy artyku\u0142 o futurystycznych militariach nie tylko dla fan\u00f3w wojskowo\u015bci. <\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":60211,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[136],"tags":[],"class_list":["post-2489","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawostki"],"acf":[],"yoast_head":"\nRobotyka w wojsku - przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska - Botland<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Sprawd\u017a jak nowe technologie i elektronika wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j wojska. Artyku\u0142 przedstawia najciekawsze kierunki rozwoju w armiach \u015bwiata.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Robotyka w wojsku - przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska - Botland\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sprawd\u017a jak nowe technologie i elektronika wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j wojska. Artyku\u0142 przedstawia najciekawsze kierunki rozwoju w armiach \u015bwiata.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Botland\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/Botland\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-12-25T12:48:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-05-24T07:50:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1510\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"755\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Maciej Chmiel\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Maciej Chmiel\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Maciej Chmiel\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7dc2a9884b42767fa40ffc62d97e81a4\"},\"headline\":\"Robotyka w wojsku – przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska\",\"datePublished\":\"2019-12-25T12:48:58+00:00\",\"dateModified\":\"2023-05-24T07:50:34+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/\"},\"wordCount\":3939,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/05\\\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg\",\"articleSection\":[\"Ciekawostki\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/\",\"name\":\"Robotyka w wojsku - przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska - Botland\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/05\\\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg\",\"datePublished\":\"2019-12-25T12:48:58+00:00\",\"dateModified\":\"2023-05-24T07:50:34+00:00\",\"description\":\"Sprawd\u017a jak nowe technologie i elektronika wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j wojska. Artyku\u0142 przedstawia najciekawsze kierunki rozwoju w armiach \u015bwiata.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/05\\\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/05\\\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg\",\"width\":1510,\"height\":755},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Robotyka w wojsku – przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/\",\"name\":\"Botland\",\"description\":\"Blog Raspberry Pi, Arduino, elektronika i robotyka - Botland\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/#organization\",\"name\":\"Botland\",\"url\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/04\\\/logo_kolor_WP_2-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/04\\\/logo_kolor_WP_2-1.png\",\"width\":250,\"height\":57,\"caption\":\"Botland\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/Botland\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.store\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7dc2a9884b42767fa40ffc62d97e81a4\",\"name\":\"Maciej Chmiel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo_kolor_WP_3-1-150x150.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo_kolor_WP_3-1-150x150.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo_kolor_WP_3-1-150x150.png\",\"caption\":\"Maciej Chmiel\"},\"description\":\"Specjalista od Arduino i szeroko rozumianej elektroniki. Cz\u0142owiek-orkiestra, dy\u017curny od wszystkiego - nie ma dla niego rzeczy niemo\u017cliwych, a czas ich realizacji jest zwykle prawie natychmiastowy. Po pracy mi\u0142o\u015bnik kresk\u00f3wek z Pepe Panem Dziobakiem. Jego bezcenne memy wspomagaj\u0105 dzia\u0142 kreatywny.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/botland.com.pl\\\/blog\\\/author\\\/maciek\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Robotyka w wojsku - przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska - Botland","description":"Sprawd\u017a jak nowe technologie i elektronika wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j wojska. Artyku\u0142 przedstawia najciekawsze kierunki rozwoju w armiach \u015bwiata.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Robotyka w wojsku - przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska - Botland","og_description":"Sprawd\u017a jak nowe technologie i elektronika wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j wojska. Artyku\u0142 przedstawia najciekawsze kierunki rozwoju w armiach \u015bwiata.","og_url":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/","og_site_name":"Botland","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/Botland\/","article_published_time":"2019-12-25T12:48:58+00:00","article_modified_time":"2023-05-24T07:50:34+00:00","og_image":[{"width":1510,"height":755,"url":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Maciej Chmiel","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Maciej Chmiel","Szacowany czas czytania":"16 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/"},"author":{"name":"Maciej Chmiel","@id":"https:\/\/botland.store\/blog\/#\/schema\/person\/7dc2a9884b42767fa40ffc62d97e81a4"},"headline":"Robotyka w wojsku – przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska","datePublished":"2019-12-25T12:48:58+00:00","dateModified":"2023-05-24T07:50:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/"},"wordCount":3939,"publisher":{"@id":"https:\/\/botland.store\/blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg","articleSection":["Ciekawostki"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/","url":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/","name":"Robotyka w wojsku - przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska - Botland","isPartOf":{"@id":"https:\/\/botland.store\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg","datePublished":"2019-12-25T12:48:58+00:00","dateModified":"2023-05-24T07:50:34+00:00","description":"Sprawd\u017a jak nowe technologie i elektronika wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j wojska. Artyku\u0142 przedstawia najciekawsze kierunki rozwoju w armiach \u015bwiata.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/#primaryimage","url":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg","contentUrl":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/new2023-wszystkie_dron-wojskowy.jpg","width":1510,"height":755},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/robotyka-w-wojsku-przyszlosc-wojska\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Robotyka w wojsku – przysz\u0142o\u015b\u0107 wojska"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/botland.store\/blog\/#website","url":"https:\/\/botland.store\/blog\/","name":"Botland","description":"Blog Raspberry Pi, Arduino, elektronika i robotyka - Botland","publisher":{"@id":"https:\/\/botland.store\/blog\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/botland.store\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/botland.store\/blog\/#organization","name":"Botland","url":"https:\/\/botland.store\/blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/botland.store\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/botland.store\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/logo_kolor_WP_2-1.png","contentUrl":"https:\/\/botland.store\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/logo_kolor_WP_2-1.png","width":250,"height":57,"caption":"Botland"},"image":{"@id":"https:\/\/botland.store\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/facebook.com\/Botland\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/botland.store\/blog\/#\/schema\/person\/7dc2a9884b42767fa40ffc62d97e81a4","name":"Maciej Chmiel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo_kolor_WP_3-1-150x150.png","url":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo_kolor_WP_3-1-150x150.png","contentUrl":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo_kolor_WP_3-1-150x150.png","caption":"Maciej Chmiel"},"description":"Specjalista od Arduino i szeroko rozumianej elektroniki. Cz\u0142owiek-orkiestra, dy\u017curny od wszystkiego - nie ma dla niego rzeczy niemo\u017cliwych, a czas ich realizacji jest zwykle prawie natychmiastowy. Po pracy mi\u0142o\u015bnik kresk\u00f3wek z Pepe Panem Dziobakiem. Jego bezcenne memy wspomagaj\u0105 dzia\u0142 kreatywny.","url":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/author\/maciek\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2489","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2489"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2489\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/60211"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/botland.com.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}